U gaat ’s ochtends de deur uit en uw telefoon schakelt over van de wifi thuis naar 4G. Op het station maakt hij vanzelf verbinding met de wifi die hij nog kent van die keer dat uw trein vertraging had. ’s Avonds zet u thuis de computer weer aan. Moet uw VPN al die tijd blijven aanstaan?
Op netwerken die u niet zelf beheert: ja, en het liefst zonder dat u eraan hoeft te denken. Thuis is het eerder een keuze dan een noodzaak. En als een site de verbinding weigert of de printer niet meer reageert, kunt u de VPN beter anders instellen of even uitzetten dan eindeloos blijven proberen.
Waar het echt zin heeft om de VPN aan te laten
Op een netwerk dat u niet zelf beheert
Hotel, trein, café, vakantiehuis: u weet niet wie het netwerk beheert, en ook niet hoe het is ingesteld. De Franse privacytoezichthouder CNIL wijst erop dat een hacker heel gemakkelijk een wifinetwerk kan opzetten met de naam van een restaurant. In haar advies over openbare wifi (in het Frans) raadt de CNIL aan om persoonsgegevens liever via het mobiele netwerk te versturen en, als u geen keus hebt, zo veel mogelijk sites met HTTPS te bezoeken en een VPN te gebruiken.
HTTPS versleutelt al de inhoud van wat u met de meeste sites uitwisselt. De VPN voegt daar iets anders aan toe: wie het netwerk beheert, ziet normaal gesproken niet meer met welke sites u verbinding maakt, alleen nog een verbinding met de VPN-server. In onze gids over openbare wifi leest u waartegen de VPN daar wel en niet beschermt.
Als uw telefoon ongevraagd van netwerk wisselt
Dit is het sterkste argument om de VPN altijd aan te laten. Een telefoon kan vanzelf opnieuw verbinding maken met een opgeslagen wifinetwerk zodra hij weer binnen bereik komt. De CNIL raadt trouwens aan om automatisch verbinden alleen aan te zetten voor de netwerken op kantoor en thuis.
Hangt het van uw geheugen af of de VPN aanstaat, dan staat hij misschien net uit op het moment dat uw telefoon van netwerk wisselt. Is hij zo ingesteld dat hij altijd aan blijft, dan hoeft u er niet meer aan te denken.
Wat een VPN niet doet, ook niet als hij aanstaat
Een VPN beschermt de route van uw gegevens, niet wat u ermee doet. Een nepsite krijgt uw wachtwoord ook via de versleutelde tunnel van de VPN binnen, een besmette bijlage blijft besmet en een account waarvan het wachtwoord is uitgelekt, blijft kwetsbaar.
De Electronic Frontier Foundation (EFF), een Amerikaanse ngo die opkomt voor digitale burgerrechten, vindt dat reclame voor VPN’s de voordelen ervan sterk overdrijft. In haar gids over het kiezen van een VPN (in het Engels) noemt ze sterke wachtwoorden, tweestapsverificatie en het installeren van updates als effectievere maatregelen. Anoniem maakt een VPN u evenmin: een account waarop u bent ingelogd of cookies zijn al genoeg om u te herkennen.
Thuis: eerder een keuze dan een noodzaak
Thuis weet u in principe wie er op uw wifi zit. Dan is er nog uw internetprovider. Dankzij HTTPS ziet die niet welke pagina’s u precies bekijkt en ook niet wat u daar invult. Maar zoals dezelfde gids van de EFF (in het Engels) uitlegt, kan hij wel zien welke sites u bezoekt en wanneer.
Staat de VPN aan, dan ziet uw internetprovider die gegevens niet meer. Daarmee verdwijnen ze niet: nu is het uw VPN-provider die ze kan zien. Als u de VPN thuis aan laat staan, verlegt u uw vertrouwen dus van de een naar de ander. Vertrouwt u uw VPN-dienst meer dan uw internetprovider, dan is het een logische keuze om de VPN aan te laten. Zo niet, dan hoeft het niet.
Nog een beperking: een VPN-app werkt alleen op het apparaat waarop hij geïnstalleerd is. Uw tv of gameconsole gaat gewoon via de router het internet op, net als voorheen.
Wat het kost om de VPN altijd aan te laten
Snelheid en reactietijd. Uw gegevens maken een omweg via de VPN-server en worden onderweg versleuteld. Afhankelijk van de afstand tot de server en hoe druk die is, merkt u daar niets van of juist wel, vooral bij toepassingen waarbij elke vertraging telt, zoals online gamen. Twijfelt u, meet dan uw snelheid met en zonder VPN volgens de methode uit onze gids over trage verbindingen door een VPN.
Batterij. De tunnel openhouden en alle gegevens versleutelen kost uw telefoon wat extra werk; hoeveel, hangt af van het model en van hoe u hem gebruikt. Kijk na een paar dagen bij het batterijgebruik in de instellingen of de VPN-app bij de grootste verbruikers hoort.
Captcha’s. Google legt uit dat de melding “Onze systemen hebben ongebruikelijk verkeer vanaf uw computernetwerk vastgesteld” kan verschijnen als andere gebruikers van dezelfde VPN-dienst als u geautomatiseerde zoekopdrachten versturen. Meestal volstaat het dan om een reCAPTCHA op te lossen (een vakje aanvinken, soms een korte test met afbeeldingen doorstaan).
Diensten die VPN’s weigeren. Sommige blokkeren verbindingen die via een VPN lijken te lopen. Zo vraagt Netflix in zijn helpcentrum om de VPN of proxy uit te schakelen, met als uitleg dat het door een VPN kan lijken alsof u vanaf een andere locatie verbinding maakt.
Wanneer uitzetten, of liever anders instellen
Een site of uw bank weigert de verbinding
Blokkeert een dienst de toegang of vraagt hij steeds om extra controles zolang de VPN aanstaat, kies dan eerst een server in uw eigen land. Helpt dat niet, zet de VPN dan uit tot u klaar bent, liefst thuis of via het mobiele netwerk en niet op openbare wifi.
De printer of de tv reageert niet meer
Afhankelijk van de app en de instellingen ervan kan ook het verkeer naar apparaten in huis door de tunnel gaan, of worden geblokkeerd: de computer vindt de printer niet meer, de telefoon ziet de tv niet meer. Kijk of uw app een optie voor het lokale netwerk heeft. Zo niet, verbreek dan de VPN-verbinding om te printen of de video te starten: u bent thuis, op uw eigen netwerk.
Een app moet weten waar u bent
Een dienst die uw locatie bepaalt aan de hand van uw IP-adres (het weer in uw buurt, content die alleen in één land te zien is) ziet het adres van de VPN-server en plaatst u meestal in de regio van die server. Een server dicht bij huis kiezen kan dan al volstaan. De gps-locatie van uw telefoon is een andere bron, waar de VPN niets aan verandert: als de app daar toegang toe heeft, maakt het uitzetten van de VPN geen verschil.
De klassieke valkuil: vergeten hem weer aan te zetten
U zet de VPN uit, “alleen even voor deze site”, en hij blijft uit tot de volgende dag, ook als uw telefoon weer verbinding maakt met de wifi op het station. Zet hem weer aan zodra u klaar bent, nog voordat u de pagina sluit, en controleer of het VPN-pictogram weer zichtbaar is. Hebt u op Android “Always-on VPN” en “Verbindingen zonder VPN blokkeren” aangezet, dan zit u zonder internet zodra u de VPN uitzet: zet die opties eerst uit in de instellingen en zet ze daarna meteen weer aan.
Zorgen dat de VPN echt altijd aanstaat
Wilt u niet langer van uw geheugen afhankelijk zijn, dan zijn er twee mechanismen die elkaar aanvullen: een VPN die vanzelf start, en een blokkering die het verkeer tegenhoudt als de tunnel wegvalt.
Op Android: “Always-on VPN” en “Verbindingen zonder VPN blokkeren”
Sinds versie 8.0 biedt Android twee instellingen, die beschreven staan in de documentatie voor ontwikkelaars (in het Engels). Met “Always-on VPN” start het systeem de VPN zodra de telefoon opstart en houdt het hem actief zolang het toestel aanstaat. Met “Verbindingen zonder VPN blokkeren” houdt het systeem het verkeer van uw apps tegen dat niet via de VPN loopt: valt de tunnel weg, dan gaan uw apps niet ongemerkt verder via de gewone verbinding.
De keerzijde is zo bedoeld, en Android waarschuwt u ervoor wanneer u de optie aanzet: zolang de VPN geen verbinding heeft, hebt u helemaal geen internet. Valt de VPN in deze modus weg of krijgt hij geen verbinding, dan verschijnt er een melding die u niet kunt wegvegen en die blijft staan tot de VPN weer verbonden is. Die melding verdwijnt ook als u de optie zelf uitzet: dan herinnert niets u er meer aan om ze weer aan te zetten.
Waterdicht is die blokkering echter niet: het systeem laat wat technisch verkeer buiten de tunnel om gaan, zoals de verbindingstests die het uitvoert wanneer het verbinding maakt met een wifinetwerk. Google noemt dat een bewuste keuze, zoals de techsite BleepingComputer (in het Engels) in 2022 berichtte.
U vindt deze schakelaars in de instellingen van uw telefoon, onder VPN: tik op het tandwiel naast de naam van uw app (typ zo nodig “VPN” in de zoekbalk). Hoe ze heten en waar ze staan, verschilt per Android-versie en fabrikant. Zijn ze grijs en staat er “Niet ondersteund door deze app” bij, dan ondersteunt de app “Always-on VPN” niet; op een telefoon die door een werkgever wordt beheerd, kan ook de beheerder ze hebben vergrendeld.
Nog iets om te weten: bij sommige wifinetwerken in hotels of treinen moet u eerst een welkomstpagina doorlopen voordat de VPN verbinding kan maken. Verschijnt die pagina niet, zet de blokkering dan uit om dat te doen en zet ze daarna meteen weer aan.
Op Windows: de kill switch van de app
Het blokkeren is hier meestal de taak van de kill switch van de VPN-app. Controleer of die aanstaat en zoek in de helpfunctie van het programma op wanneer hij het verkeer blokkeert, en wat die blokkering weer opheft. De kill switch start de VPN echter niet voor u: kijk na het opstarten van de computer of de verbinding echt tot stand is gekomen.
Bij FuzeVPN bijvoorbeeld treedt de kill switch van de Windows-app in werking zodra u de verbinding start. Lukt het verbinden niet, dan blijft het verkeer geblokkeerd tot u er zelf voor kiest om de verbinding te verbreken. Lijkt internet op uw computer plat te liggen, kijk dan eerst naar de status van de VPN voordat u de router de schuld geeft.
Een browserextensie werkt meestal alleen voor de browser, ook als ze altijd aanstaat: uw andere programma’s, waaronder uw mailprogramma, gaan buiten de tunnel om. Een VPN-app werkt daarentegen voor het hele apparaat.
Op de iPhone: alles hangt af van de app
De ingebouwde “Always-on VPN” van iOS is bedoeld voor iPhones die door een organisatie worden beheerd, zoals een bedrijf of een school, en werkt alleen met het IKEv2-protocol. Sinds iOS 27 hoeft het toestel daarvoor niet meer “onder toezicht” te staan, zoals de documentatie van Apple (in het Engels) aangeeft. Zoek op een persoonlijke iPhone liever in de instellingen van uw VPN-app naar een optie om automatisch verbinding te maken of om het verkeer te blokkeren als de verbinding wegvalt.
Veelgestelde vragen
Moet de VPN ook aanstaan als u mobiele data gebruikt?
Het netwerk van uw mobiele provider is geen onbekende wifi: het is juist het netwerk dat de CNIL aanbeveelt (in het Frans). Dan geldt dezelfde redenering als thuis. Het echte voordeel als u de VPN ook op 4G of 5G aan laat staan: hij staat dan nog aan wanneer uw telefoon overschakelt naar wifi. Een VPN verbruikt ook iets meer data, die net als al het andere dataverbruik van uw bundel afgaat.
Op welke apparaten zet u de VPN het eerst aan?
Op de apparaten die mee de deur uitgaan. Begin met uw telefoon, want die wisselt ongevraagd van netwerk: zet op Android “Always-on VPN” en “Verbindingen zonder VPN blokkeren” aan en laat het een paar dagen zo. Noteer wat er echt misgaat, bijvoorbeeld een site of de printer, en pak die gevallen één voor één aan: wissel van server of zet de VPN alleen op dat moment uit, in plaats van alles uit te schakelen. Zet op uw laptop de kill switch aan voordat u er weer mee op pad gaat, en controleer bij elke start of de VPN echt verbonden is.